حقوق شهروندی مسلمانان
امریکا واقلیت مسلمان

گزارش‏های مربوط به حقوق شهروندی مسلمانان در آمریکا، بیانگر حقیقت مهم دیگری است که باید به این مسئله افزود و آن نیز افزایش تبعیض بر ضد حقوق مسلمانان آمریکایی از سوی نهادهای دولتی و قوه مجریه است.

  به گزارش رهیافتگان (پایگاه جامع مبلغین و تازه مسلمانان ) هدف این مقاله، تبیین پیامدهای حوادث ۱۱ سپتامبر سال ۲۰۰۱، بر مواضع دولت و جامعه آمریکا، نسبت به مسلمانان، به عنوان یکی از اقلیت‏های تشکیل دهنده جامعه این کشور است. برای رسیدن به هدف مقاله، لازم است مقدمه کوتاهی را بیان کنیم و درباره گزینه‏های بنیادین پیشروی دولت‏ها و جامعه‏ها، برای ایجاد تعامل با اقلیت‏های تشکیل دهنده جامعه، مطالبی را مطرح کنیم.

در این نوشته، راهکارهای مزبور، ضمن پنج گزینه اصلی، یعنی استبعادگرایی، تسامح، تلفیق، آمیختگی و تکثرگرایی خلاصه شده است. سپس به تبیین وضعیت تکثرگرایی موجود در آمریکا، پیش از وقایع ۱۱ سپتامبر پرداخته و روشن کرده‏ایم که این حوادث زمانی به وجود آمد که اختلاف درباره اقلیت‏ها و تاثیر آنها بر جامعه آمریکایی بالا گرفته بود؛ بر همین اساس، در بخش پایانی، واکنش دولت و جامعه آمریکا در مواجهه با اقلیت مسلمان آمریکایی پس از ۱۱ سپتامبر مورد بررسی قرار گرفته است.

مفاهیمی بنیادین؛ از استبعاد تا تکثر گرایی

دولت‏ها و جوامع، تعامل خود را با اقلیت‏های تشکیل دهنده خویش، در قالب چندین گزینه اساسی ساماندهی می‏کنند. گزینه نخست که بیشترین تاثیر منفی را دارد، استبعاد گرایی است. منظور از اصطلاح پیش گفته این است که اکثریت، وجود گروه‏های متعدد درون جامعه را منکر شود. نتیجه این گرایش، تلاش استبعادگرایان برای ریشه کن کردن گروه‏های متفاوت با خود است.

«دیانا اک» استاد ادیان دانشگاه‏هاروارد آمریکا معتقد است: استبعادگرایان با جامعه آمریکایی ناآشنا نیستند. در تاریخ آمریکا گروه‏های فرهنگی متعصب، با گرایش آنگلو پروتستان به میدان آمدند که وجود مخالف را نمی‏پذیرفتند؛ برای مثال در نیمه قرن ۱۹، استبعادگرایان توان خود را بر ضد اقلیت‏های کاتولیک و یهودی متمرکز کردند. آنان این اقلیت‏ها را به عدم تلفیق با جامعه آمریکا متهم می‏کردند؛ در حالی که خود اساساً اندیشه تلفیق اقلیت‏ها با جامعه آمریکایی را رد می‏کردند.

گزینه دوم که تاثیر مثبت کمتری دارد، تسامح است. این مفهوم در فرهنگ امریکایی معنای زیادی پیدا نمی‏یابد. «لیو ریبفو» استاد دانشگاه جورج واشنگتن معتقد است: با توجه به اینکه طبیعت جامعه آمریکا از مهاجران تشکیل یافته است، تسامح برای آنان مسئله‏ای واجب و ضروری خواهد بود. این وضعیت برای گروه‏های تشکیل دهنده جامعه آمریکایی مرتبط با یک‏دیگر، التزام به میزانی از تسامح دوسویه را ضروری می‏کند تا امکان همزیستی در این جامعه پدید آید. ولی این مقدار از تسامح قابل توجه نیست.

تسامح از نظرگاه “دیانا اک” در بیشتر مواقع، از موضع قدرت پدید می‏آید؛ نه از موضع ضعف. گاهی تسامح، اکثریت را به حالت خودانتقادی و عدم تجاوز به اقلیت‏ها سوق می‏دهد؛ ولی نمی‏تواند موجب ایجاد فهم و احترام دوسویه شود. همچنین بنا به دیدگاه “لیو ریبفو”، پیوند تسامحی، پیوندی سست است و ممکن است در دوران بحران و حوادث بزرگ قومیتی مانند حادثه ۱۱ سپتامبر، از بین برود.

گزینه سوم، تلفیق است که منظور از این اصطلاح، این است که اجازه داده شود اقلیت در بزرگترین نهادهای شکل‏دهنده جامعه مشارکت کند. بنا به دیدگاه مصطفی مالک-پژوهشگر هندی مقیم آمریکا- تجربه تاریخی آمریکا این نکته تأیید می‏کند که تلفیق اقلیتها در جامعه آمریکا به شکل تدریجی در برهه‏های زمانی طولانی انجام می‏شود. به همین جهت نسل‏های‏مهاجر نخستین از هر اقلیتی که باشند، توانایی تلفیق کامل را نخواهند داشت. این فرصت برای نسلهای دوم و شاید سوم پدید خواهد آمد. این تلفیق با گذر از مراحلی به وجود می‏آید به ویژه در میان اقلیتهای دینی چندنژاده آمریکا مانند یهودیان، کاتولیکها و مسلمانان.

اقلیتهای سه گانه پیش‏گفته، از گروه‏های نژادی متفاوتی تشکیل شده‏اند. برای مثال از مسلمانان به اقلیتی دینی تعبیر می‏شود که بیشترین تکثر درونی را داراست، زیرا مسلمانان آمریکا اکثریت را تشکیل می‏دهند اگر ادعا نکنیم که به طور تقریبی این اکثریت نسبت به تمام کشورهای جهان است. برای این که اقلیتی مانند مسلمانان در جامعه آمریکا به مرحله تلفیق برسد، باید سطحی از هماهنگی درونی را در میان خود به وجود آورد. نخست باید هویت مشترکی را میان اعضای این جامعه گسترده شود تا مسلمانان خود را به عنوان گروهی دارای هویت مشترک ببینند نه این که گروه‏های‏گوناگون و متفاوت نژادی ، ملی و فرهنگی در میان مسلمانان پدیدار گردد. وقتی این هماهنگی به وجود آمد، مسلمانان خواهند توانست در جامعه آمریکا به عنوان اقلیت یکپارچه اسلامی، به مرحله تلفیق برسند.

نکته باقی مانده اینکه تلفیق هر اقلیتی در جامعه آمریکایی، هدیه اکثریت به اقلیت، به شمار نمی‏رود. تلفیق بعد از مبارزه و تلاش فراوان سیاسی و اقتصادی به وجود خواهد آمد. مهارت تاریخی آفریقاییان آمریکا و مبارزه آنان برای به دست آوردن حقوق شهروندی خود، بهترین دلیل بر این مدعاست.

گزینه چهارم، آمیختگی است. این گزینه را بسیاری از کسانی که قصد دارند اقلیتها را در سطوح فرهنگی، دینی و نژادی‏استحاله کنند، می‏پسندند. این هدف، با انجام ازدواج و تبلیغات دینی و فشار فرهنگی به دست می‏آید. آمیختگی‏گزینه برگزیده حاکم در آمریکا تا نیمه دوم قرن بیستم بود. آنان جامعه آمریکایی را کوره ای می‏دیدند که وظیفه آمیخته کردن نژاد اقلیتهای گوناگون و تبدیل آن به بافت جدید آمریکایی را بر عهده دارد.

پژوهشهای بنیادین در دانش آمیخته سازی آمریکایی (مانند تحقیق جامعه شناس آمریکایی «میلتون جردن» که در نیمه دهه شصت قرن گذشته، با عنوان «آمیختگی در زندگی آمریکایی: نقش نژاد، دین و اصالت ملی» منتشر شد) تاکید می‏کند که آمیختگی دارای مرزهایی است. آمیختگی در نگاه جردن، در مرزهای بزرگ و در رأس آن در مرز دین متوقف می‏شود.

برای مثال کوره آمیخته سازی آمریکایی به شکل تاریخی در آمیخته کردن پیشینه نژادی و ملی مهاجران اروپایی ساکن در آمریکا موفق گشته است. با گذشت زمان دیگر خاطره ای از هویتهای ملی مهاجران اروپایی به آمریکا، به یاد نمی‏آید؛ مانند هویت ایتالیایی یا انگلیسی یا فرانسوی و آلمانی، زیرا فرزندان این هویت‏ها، در اکثریت سفید پوست آمریکایی استحاله شده‏اند؛ با این حال، همین کوره آمیخته سازی در تغییر دینی این مهاجران و یکسان سازی دین آنان شکست خورده است، زیرا ادیان بزرگ سنتی آمریکا مانند پروتستان، کاتولیک و یهودیت همچنان پابرجا و موثر باقی مانده است.

گزینه پنجم که تاثیر مثبت بسیاری دارد، گزینه تکثرگرایی است. در اینجا منظور از تکثرگرایی این است که به اقلیتها اجازه داده شود در جامعه در قالبهای سیاسی و اقتصادی تلفیق گردند و در بزرگترین نهادهای جامعه ای که در آن زندگی می‏کنند، مشارکت نمایند بدون این که مجبور باشند از فرهنگ و دین خود به نفع فرهنگ و دین حاکم بر جامعه دست بردارند.

از همین زاویه، «دیانا اک» تاکید می کند که تکثرگرایی به رغم تاثیرات مثبت خود، فرآیندی است که به دلیل سرشت بشری و همچنین به دلیل دشواری تحقق وحدت کامل، به سختی محقق می‏شود. دیانااک، تکثرگرایی را به ابزارهای متعدد موسیقی متعدد تشبیه می‏کند که با یکدیگر یک نوا را تولید می‏کند. بدون شک فرآیند دشواری است که نیازمند زمانی طولانی است و به آسانی قابل دسترسی نخواهد بود.

به همین جهت تحلیلگرانی مانند “بریما کورین”، استاد جامعه شناسی دانشگاه سیرکیوس آمریکا، تا اندازه‏ای برای این کشور عذر می‏آورند؛ به این جهت که آمریکا کشوری است که بیشترین حالت تکثرگرایی را به ویژه در زمینه دینی‏داراست. تا جایی که ادیان بزرگ آمریکایی مانند مسیحیت به شکل درونی بالاترین درجه‏های تکثرگرایی را دارا هستند.

در پایان، لازم است به حقیقت مهمی اشاره کنیم. تعیین کننده وضعیت اقلیتها در هر جامعه و موضع آن جامعه نسبت به اقلیت‏ها(استبعاد، تسامح، تلفیق و …)، در حقیقت نهادهای بزرگ آن جامعه و در رأس همه آنها، نهادهای سیاسی، قانونگذاری و دولت است؛ برای مثال اگر دولتی شکل بگیرد و قصد سیاستگذاری یا تصویب قوانینی داشته باشد که به ساماندهی وضعیت اقلیت‏ها بینجامد، قاعدتا این قوانین تاثیر زیادی بر وضعیت اقلیتهای جامعه خواهد گذاشت.

این دیدگاه نقش جامعه را برابر حاکمیت، در فرآیند تلفیق، کم رنگ نشان نمی‏دهد. جامعه نیز با افراد و نهادهای مدنی‏خود، نقش بزرگی را در گسترش تفاهم و احترام دوسویه میان گروه‏های تشکیل دهنده آن بازی می‏کند؛ ولی وقتی‏تبعیض در قوانین دولت و نهادهای بزرگ دولتی و همچنین در میان نخبگان حاکم رسوخ پیدا کند، دشوار است که جامعه بتواند به تنهایی وحدت مطلوب را به وجود بیاورد.

تکثرگرایی آمریکایی پیش از ۱۱ سپتامبر

“چارلز هیرشمان”، استاد دانشگاه واشنگتن معتقد است که جامعه آمریکایی در آغاز متسامح یا دین دار نبود. نسبت دینداران در جامعه آمریکا، در سال‏های پایانی قرن ۱۸ از یک پنجم تجاوز نمی‏کرد. همچنین تسامح دینی ویژگی حاکم بر پیروان ادیان آمریکایی نبوده است. برخی فرقه‏های دینی پروتستان که از اروپا به دنبال به دست آوری آزادی دینی، به دنیای جدید مهاجرت کرده بودند، به هیچ وجه با دیگران تسامح نداشتند. به همین دلیل یهودیان، کاتولیک‏ها و فرقه‏های مسیحی دیگر(غیر از پروتستان)، دچار تبعیض‏های فراوانی گشتند؛ به همین دلیل، هیرشمان معتقد است که عامل فعال شدن کلیساهای آمریکایی و جذب آمریکایی‏ها به دین، درحقیقت همان جنگ پیوسته فرقه‏های دینی در آمریکا است. همچنین این حالت موجب شده که فرقه‏های دینی تحت فشار، برای به دست آوردن آزادی دینی بیشتر، مطالبات خود را مطرح کنند. به همین جهت آزادی و تکثرگرایی آمریکایی، پیامد ستیز میان فرقه‏های دینی آمریکایی است؛ نه این که تکثرگرایی موجود،علت پدید آمدن ستیز فرقه‏ها باشد. همچنین هیرشمان معتقد است که تعصب دینی در آمریکا تنها بیانگر نوعی تعصب نژادی است.

بعد از مبارزه‏ای طولانی، اقلیتهای دینی مانند کاتولیک‏ها و یهودیان، و اقلیتهای نژادی چون آفریقایی‏ها و آسیایی‏های آمریکایی، توانستند حقوق و آزادی‏های بیشتری را در جامعه آمریکایی به دست آورند؛ هر چند به مقدار زیادی دچار آمیختگی فرهنگی شدند.

انقلاب مدنی آمریکایی، در نیمه دهه شصت قرن بیستم به اوج خود رسید. این حالت موجب شد که جامعه آمریکایی از چندین دگرگونی فرهنگی، اجتماعی و سیاسی کلان گذر کند از جمله: جنگ ویتنام، انقلاب آفریقاییان آمریکایی برای به دست آوردن حقوق شهروندی خود، گسترش انقلاب فرهنگی و اندیشه‏های چپ در میان جوانان آمریکایی. این اندیشه‏ها، جامعه آمریکا را به سمت خود انتقادی بیشتر سوق داد.

همچنین این دگرگونیها باعث افزایش تکثرگرایی در آمریکا شد. این تکثرگرایی با باز شدن دروازه‏های مهاجرت به سوی‏آمریکا مرتبط شد. “بریما کورین” درباره این مساله به دگرگونی قوانین مهاجرت در سال ۱۹۶۵م اشاره می‏کند به گونه ای‏که باعث شد سالیانه نزدیک به هفتصد هزار مهاجر جدید به آمریکا وارد شود. تنها در دهه نود، نه میلیون مهاجر وارد آمریکا شده است. با توجه به سیر معکوس نسبت موالید در جامعه آمریکا، آمارهای کنونی بیان می‏کند که یک پنجم آمریکاییان جدید از مادرانی خارجی به دنیا آمده اند. این نسبت در مناطقی که مهاجران متمرکز هستند افزایش می‏یابد. ۷۷% مهاجران در آمریکا در شش ایالت اصلی آمریکا یعنی کالیفرنیا، نیویورک، تگزاس، فلوریدا، نیوجرسی و آلینوی ساکن هستند.

“کورین” معتقد است دهه‏های اخیر شاهد یکی از بزرگترین امواج مهاجرت به آمریکا بوده است. روشن است که این موج نو در مقایسه با موجهای گذشته از حقوق و آزادیهای بیشتری برخوردار بوده. این بهره‏مندی بیشتر به جهت پدیدآمدن علتهای‏متعددی است که نخستین علت آن تکثرگرایی فرهنگی حاکم بر آمریکا از دهه شصت می‏باشد. این حالت اقلیتها و مهاجران جدید را تشویق نموده هویتهای فرهنگی و دوگانگی خود را حفظ کنند و استحاله شدن در جامعه آمریکایی را نپذیرند. باید به این عامل، پیشرفت وسایل ارتباطی را نیز افزود چرا که این پدیده، فرآیند ارتباط مهاجران به وطن و فرهنگ اصیل‏شان را آسان ساخته است. مساله مهم دیگر که عامل سوم به شمار می‏رود، پدیده بازگشت دین است که در آمریکا و جهان از دهه هفتاد در قرن بیستم گسترده شده است. “هیرشمان” معتقد است دین و دینداری نقش روزافزونی را در تشکیل پیوند مهاجران جدید با جامعه آمریکایی داشته است. جامعه آمریکایی با مرور زمان بیشتر دیندار شده است علاوه بر این، ادیان ذوب شدن را نمی‏پذیرند و مانعی قوی در برابر کوره ذوب سازی دین خواهند بود.

ویژگی نهادهای دینی در آمریکا، دارا بودن میزان بالایی از توانایی و درآمد است. این نهادها کاملا مستقل از حاکمیت هستند. در عین حال قدرتمندند و برای جذب دینداران جدید رقابت می‏کنند. به همین جهت نهادهای دینی آمریکایی تا اندازه زیادی به خدمت رسانی اجتماعی و فرهنگی و در برخی موارد اقتصادی، به مهاجران جدید پرداخته اند. به جهت غربت و نیازمندی این مهاجران جدید که همچنان در فرهنگ و زبان مادری خود مستحکم هستند، این نهادهای دینی، پناهگاهی اساسی برای آنان به شمار می‏آید.

عامل چهارمی که “بریما کورین” مطرح می‏کند این که مهاجران و اقلیتها در برابر اکثریت، دست روی دست نمی گذارند بلکه دائما و با کوشش فراوان برای به دست آوری آزادیها و حقوق بیشتر تلاش می‏کنند: در میان خود تشکل ایجاد کرده، با شخصیتهای سیاسی آمریکا فعالیت می‏کنند و با مهاجران و اقلیتهای دیگر ائتلاف برقرار می‏نمایند. او به تلاش روزافزون مسلمانان آمریکا برای فعالیت با اقلیتهای دیگر اشاره کرده و بیان می‏کند این تلاش باعث شده، نهایتا بسیاری از سیاستمداران آمریکایی، اسلام را به رسمیت بشناسند و از ادیان سه گانه آسمانی – نه تنها مسیحیت و یهودیت- به عنوان منابع ارزشها و معتقدات آمریکایی نام ببرند.

از سوی دیگر اوج گیری عوامل پیش گفته که توجه به تکثرگرایی را در جامعه آمریکایی بیشتر کرده، با پیدایش عوامل متضاد دیگری در همین دوران مرتبط است. این عوامل در طول دو سده اخیر، آغاز به شکل گیری کرده است. می‏توان این عوامل را با پدیده رشد جناح راست آمریکایی، به ویژه برخی گروه‏های راستگرا که تکثرگرایی را برای جامعه خطرناک می‏دانند، مرتبط دانست.

تفسیر واحدی از رشد جناح راست در آمریکا وجود ندارد. برخی معتقدند که آمریکا (سرزمینی که دارای ۲۰۰ شبکه تلویزیونی و ۱۵۰۰ رادیوی دینی است) در جهان غرب، متدین ترین جامعه به شمار می‏رود. طبیعت این سرزمین به شکلی نسبی دیندار و محافظه کار است. این دیدگاه را “جان میکلسویت” و “ادریان ولدریدج” در کتاب جدید خود با نام «ملت راست» مطرح کرده است.

دیدگاه پیشین را نویسندگان راستگرای آمریکایی می‏پسندند. «ساموئل هانتینگتون» در کتاب جدید خود با نام «ماکیستیم؟» چالش‏های هویت ملی آمریکا” با تفکری که آمریکا را سرزمین مهاجران چندنژاده و چندفرهنگه معرفی می‏کند، مخالفت کرده است. وی برخلاف این دیدگاه، معتقد است که آمریکایی‏هایی که در اواخر سده هجده میلادی استقلال آمریکا را از استعمار انگلیس اعلام کردند، مجموعه ای هماهنگ از مهاجران انگلیسی پروتستان بودند که از اروپا و به ویژه انگلستان، به دنیای جدید مهاجرت کرده بودند تا در آنجا سکونت همیشگی یافته، آنجا را آباد سازند. به همین دلیل‏هانتینگتون به مهاجران جدید و همچنین به ادعاهای جناح چپ آمریکایی درباره تکثرگرایی، به عنوان تهدیدی برای هویت آمریکا، می‏نگرد.

پدیده رشد راستگرایی در آمریکا، طی دو دهه اخیر، در قالب پدیده های متعددی آشکار شده است؛ از جمله گسترش دینداری، رشد نفوذ سیاسی گروه‏های متدین مسیحی، تلاش این گروه‏ها برای ایجاد تشکّل سیاسی، رشد نفوذ جمهوری خواهان در پارلمان و مجلس سنای آمریکا، گسترش نظریات راستگرایانه در سطح اخلاق آمریکایی و محبوبیت برخی اندیشمندان مخالف با مهاجرت و تکثرگرایی.

نکته مهم این است که این عوامل با حوادث ۱۱ سپتامبر مرتبط نبوده است. عوامل پیش گفته علت‏هایی ریشه‏ای است که طی سده‏های متعدد به وجود آمده است. به همین دلیل حوادث ۱۱ سپتامبر در خلاء پدید نیامده، بلکه در جامعه ای به وجود آمد که دوره ای از ستیز نیروهای راستگرا در حال رشد و نیروهای چپ حاکم در دهه شصت را تجربه کرده بود.

مسلمانان و تکثرگرایی آمریکایی بعد از ۱۱ سپتامبر

در بخش گذشته وضعیت تکثرگرایی در جامعه آمریکا را پیش از وقایع ۱۱ سپتامبر، شرح دادیم. در این دوره به اندازه زیادی، نگاه باز و آزادی به دست آمده توسط اقلیتهای آمریکایی را مشاهده می‏کنیم که این امتیازها بعد از مبارزه‏ای طولانی از نیمه دهه شصت قرن بیستم به دست آمده بود و توضیح دادیم چگونه این تکثرگرایی آمریکایی، در دو دهه پایانی‏قرن بیستم، با رشد نیروهای راستگرای آمریکایی، مورد تهدید قرار گرفت.

وقایع ۱۱ سپتامبر، دست کم به دو علت اساسی، این تهدیدها را افزایش داد:

۱٫ حوادث ۱۱ سپتامبر و جنگ با تروریسم، هر دو، نقش جامعه را در رویارویی با دولت آمریکا کاهش داد. این کاهش مواجهه، عکس العملی متناسب با دوره‏های بحران بود که افزایش نفوذ دولت و نقش آن را در جهت دهی و به کارگیری‏توانایی‏های جامعه می‏طلبید.

این پدیده، مطالبات را برای دخالت دولت و قوه مجریه به جهت تامین امنیت ملی آمریکا، افزایش داد. تا جایی که نظرسنجی که مرکز پژوهشهای دانشگاه کورنیل آمریکا در اواخر سال گذشته انجام داد نشان داد ۴۴% آمریکاییها معتقدند که حکومت آمریکا باید حقوق شهروندی مسلمانان آمریکا را محدود نماید.

۲٫ رشد نوعی ملی گرایی آمریکایی خطرناک که به ترکیب مسایل دینی با نوعی احساسات و اندیشه‏های سطحی و آرمانی قومیتی پرداخته است. در این گرایش، مردم آمریکا خود را ملتی آرمانی و دارای رسالت نیکی می‏بینند و در عین حال خود را قربانی نفهمی‏های دیگران می‏دانند. “آناتول لیفین”، پژوهشگر دانشکده کانرنیگی مرکزی که درباره مسائل مربوط به صلح به پژوهش می‏پردازد) معتقد است که خطر این گرایش قومیتی، در سادگی و آمیختگی‏اش با مسایل دینی نهفته است. این گرایش به آسانی می‏تواند مورد سوء استفاده سیاستمداران آمریکایی (برای بسیج کردن ملت آمریکا بر ضد مخالفان داخلی و خارجی)، قرار بگیرد.

در سایه عوامل و شرایط پیش گفته، می‏توان ادعا کرد که وضعیت مسلمانان به عنوان اقلیتی در درون جامعه آمریکا، در سه سطح اساسی، از حوادث ۱۱ سپتامبر متأثر شده است:

در سطح مثبت، به رسمیت شناختن اسلام و مسلمانان و نهادهای دینی اسلامی به عنوان بخشهای اساسی جامعه آمریکا. این به رسمیت شناسی از سوی بالاترین سطوح رهبری سیاسی آمریکا از جمله رییس جمهور آمریکا مطرح شد که باعث خشمگین شدن برخی رهبران تندروی راستگرا گردید.

می‏توان گفت، این بحران باعث افزایش احساس هویت از سوی مسلمانان آمریکا شد و نیازمندی به همبستگی و همکاری با یکدیگر و همچنین فعالیت در سطوح سیاسی و حقوقی را برای دفاع از حقوق و آزادی‏هایشان بیشتر درک کردند.

از جنبه منفی نیز این بحران باعث شد ادعاهای گروه‏های مخالف با تکثرگرایی، اقلیتها و مهاجران بیشتر شود. در این جا لازم است توضیح دهیم که ادعاهای منفی این گروه‏ها، تنها مسلمانان را هدف نگرفته بلکه در برخی موارد اقلیتهای دیگر آمریکایی مانند مهاجران آمریکای لاتین را بیشتر تحت فشار قرار می‏دهد. ساموئل هانتینگتون، در کتاب پیش‏گفته، به دلیل حجم بالای مهاجرت از سوی آمریکای لاتین و سرعت رشد جمعیت آنان در مقایسه با اقلیتهای دیگر، به شکل مبنایی این مهاجرتها را هدف حمله قرار داده است.

مشکل این است که فشارها و لهجه دشمنی که نسبت به مسلمانان در آمریکا اعمال می‏شود، به هیچ وجه با حجم حضور آنان در آمریکا متناسب نیست. همان‏گونه که برخی نویسندگان مانند “آناتول لیفین” معتقدند، از دشمنی با اسلام به بدترین شکل سوء استفاده می‏شود و برای توجیه اندیشه‏های راستگرای تندرو، خطر اسلام بزرگنمایی می‏گردد. هانتینگتون در آخرین کتاب خود، به روشنی این دیدگاه را مطرح کرده است. او در بسیاری از بخشهای کتابش، از خطر اساسی مهاجرتهای آمریکای لاتین برای جامعه آمریکایی سخن می‏گوید؛ اما علی رغم این مطلب، در پایان کتاب، این دیدگاه را ترویج می‏کند که دشمنی با اسلام می‏تواند وسیله‏ای برای همبستگی آمریکایی‏ها پیرامون هویت خود باشد.

گزارش‏های مربوط به حقوق شهروندی مسلمانان در آمریکا، بیانگر حقیقت مهم دیگری است که باید به این مسئله افزود و آن نیز افزایش تبعیض بر ضد حقوق مسلمانان آمریکایی از سوی نهادهای دولتی و قوه مجریه است. جدیدترین گزارش‏های ویژه درباره حقوق مسلمانان در آمریکا در سال ۲۰۰۳ میلادی توسط “انجمن ارتباطات اسلامی آمریکا” (یکی از بزرگترین نهادهای حقوق مدنی مسلمانان آمریکا) تهیه شده است. این گزارش بیانگر این نکته است که تا سال ۲۰۰۲ میلادی، محل‏های کار، نخستین منبع اعمال تبعیض بر ضد مسلمانان به شمار می‏آمد. بر اساس گزارش این انجمن، در همین سال، نسبت تبعیض مراکز کاری بر ضد مسلمانان، با نسبت تبعیض نهادهای دولتی، به عنوان منبع نخست اعمال تبعیض مساوی شد؛ ولی در سال ۲۰۰۳ میلادی، نهادهای دولتی با کسب ۲۹ درصد از نسبت حوادث تبعض آمیز بر ضد مسلمانان، در مرتبه نخست و مراکز کار با کسب آمار ۲۳ درصد، در مرتبه دوم قرار گرفتند.

عامل چهارم اینکه وقایع سپتامبر، فرصتی را برای گرایش‏های استبعادی و دشمنی با مسلمانان آمریکا فراهم آورد تا به شکل کلی مسلمانان غرب و به شکل خاص مسلمانان آمریکا را به عنوان گروه‏هایی معرفی کنند که تلفیق با جوامع غربی را نمی‏پذیرند و ارزشهایی متعارض با آزادی و تکثرگرایی دارند. استبعادگرایان اندیشه تلفیق مسلمانان در جوامع غربی را به شکل مبنایی رد می‏کنند، بلکه تفکر استبعادگرایان، در بیشتر اوقات، آنان را به سوی اعمال تبعیض بر ضد مسلمانان و تجاوز به حقوقشان می‏کشاند.

در نهایت ضروری است بیان کنیم که چهره حقیقی پیامدهای وقایع ۱۱ سپتامبر، بر موضع جامعه آمریکا نسبت به اقلیت مسلمان این کشور، هنوز به شکل کامل شفاف نشده است. چند سال آینده، در وضوح این چهره، نقش مهم و موثری خواهد داشت. همچنین، مسلمانان آمریکا در برابر حوادث دست روی دست نخواهند گذاشت و فعالیت آنان، در این برهه، برای دفاع از حقوق و جایگاه مسلمانان در جامعه آمریکا، بیشترین تاثیر را بر موضع جامعه آمریکایی نسبت به مسلمانان طی چند سال آینده خواهد داشت.

نشریه پگاه حوزه شماره ۱۷۶

منبع:سایت محمد رضا غریب رضا

به اشتراک بگذارید :

دیدگاه

لطفا دیدگاه خودتون رو بیان کنید: